Þegar grímunni er allri svipt af

9. janúar 2007:   Í hálfa öld hefur verið hamrað á því að við Íslendingar stundum sjálfbæra þróun og frábæra nýtingu á endurnýjanlegri og hreinni orku, nú síðast vegna fyrirhugaðrar stækkunar álversins í Straumsvík, stækkunar álversins á Grundartanga og nýs álvers í Helguvík. Auk virkjana í Neðri-Þjórsá eru virkjanir á Hellisheiðarsvæðinu undirstaða undir þessum áformum.

Í útvarpsþættinum Speglinum nýlega upplýsti virtur kunnáttumaður að út úr Nesjavalla-Hengilssvæðinu stæði til að kreista um það bil 600 megavatta orku þótt líkur hnigju að því að með svo mikilli aðgangshörku yrði svæðið orðið orkulaust eftir 40 ár og þyrfti þá áratuga hvíld til að ná hitanum upp á ný. Hvað þýðir þetta? Jú, eftir 40 ár þyrfti þá væntanlega að útvega 600 megavatta orku frá öðrum svæðum til þess að koma í staðinn. Svæðið dugar sem sé skemur til orkugjafar en skammlíf kolanámusvæði erlendis, sem réttilega eru sögð gefa óendurnýjanlega orku.

Já, en er þetta ekki endurnýjanleg orka, spyrja menn, ef miðað er við 40 ára líftíma? Þá verða mannvirkin afskrifuð og samningstími orkukaupenda útrunninn. En ég spyr á móti: Hvað segðu menn um þá ráðamenn þjóðarinnar sem hefðu fyrir 40 árum, 1965–70 reist allar virkjanirnar á Þjórsár-Tungnaársvæðinu sem gefa ríflega 600 megavött og þær virkjanir væru nú ónýtar, - bráð þörf á að virkja 600 megavött annars staðar til að halda áfram þeirri framleiðslu sem í gangi er, þar á meðal álverinu í Straumsvík? Ætli menn hefðu fögur orð um slíkt? Kunnáttumenn giska á að Helliheiðar-Nesjavallasvæðið afkasti með góðu móti um 300 megavatta orku sem telja megi endurnýjanlega án þess að dofna.

Hvers vegna er sú leið þá ekki farin? Jú, vegna þess að við teljum sjálfsagt að óbornar kynslóðir fái að glíma við afleiðingarnar af græðgi okkar og að við munum áfram komast upp með að hæla okkur á erlendri grund fyrir sjálfbæra þróun og frábæra orkunýtingu. Við Nesjavelli er hún ekki betri en það að 90 prósent orkunnar, sem leyst er úr læðingi, fer til spillis. Hafnfirðingar munu ekki aðeins greiða atkvæði um nýtingu lands í Hafnarfirði heldur í líka í þeim sveitarfélögum þar sem virkja þarf. Það vekur spurningar um rétt íbúanna í hinum sveitarfélögum.

Hvað um það, Hafnfirðingar ættu að hafa í huga að atkvæðagreiðslan snýst líka um hagsmuni þeirra sem verða uppi eftir aðeins 40 ár og þurfa að moka skítinn eftir okkur og bölva skammsýni okkar. Þessir afkomendur okkar gætu þurft að stúta Brennisteinsfjöllum, Torfajökulsvæðinu og Kerlingarfjöllum til að vinna upp 600 megavatta missi. Ef það verður þá ekki búið að virkja þetta allt áður ef svo fer fram sem horfir. Það var þakkarvert að fjölmiðlafulltrúi Alcan lýsti aðferðum fyrirtækisins til að kaupa sér næstum því þreföldun álversins með því að nota um það orðið “grímulaust”.

Sumt af því þarf þó að upplýsa betur og svipta grímunni allri af. Ríkið ætlar að gefa fyrirtækinu skattalækkun sem Alcan getur notað til að greiða hækkuð gjöld í bæjarsjóð Hafnfirðinga. Í raun þýðir þetta að allir landsmenn eigi að borga Alcan fyrir að gauka þessu að Hafnfirðingum til þess að fá þá til að samþykkja stækkunina. Einhver myndi nota um þetta orð, sem ég læt vera að nefna, en væri í takt við orðið“grímulaust”.

Alcan hótar nú að leggja álverið niður fáist það ekki stækkað. Mér segja fróðir menn að álverið sé nú rekið með meiri ágóða en álver þess erlendis. Hvernig væri að láta á það reyna hvort Alcan vill slátra bestu mjólkurkú sinni! Ætli ástæðan fyrir ásókn fyrirtækisins í að stækka álverið sé ekki einfaldlega sú að mikið vilji meira, - mesta gróðavonin felist í því að stækka það álver sem gefur best af sér? Það er skiljanlegt að eigendurnir vilji það.

Þetta álver er í landi, sem auglýsir í tilboðum sínum til erlendra álfursta, að á Íslandi fáist ódýrasta raforkan og að mat á umhverfisáhrifum sé sveigjanlegt eins og Andri Snær Magnason upplýsti svo eftirminnilega í bók sinni, Draumalandinu.

Að lokum situr eftir stóra spurningin um það hvort við ætlum að virkja allt sundur og saman næstu árin og sitja hugsanlega uppi með það eftir 5- 10 ár að með nýrri djúpborunartækni hefði verið hægt að ná sömu orku með fimmfalt minni umhverfisspjöllum.

Hvernig væri nú að doka við og sjá hvað kemur út úr djúpborunum og líta á málin í stærra samhengi? Höfnun Hafnfirðinga á stækkun álversins og frestun álvera í Helguvík og á Húsavík gæti verið ágætis byrjun á því að slá á æðibunuganginn og taka upp nýja stefnu sem okkur verði hrósað fyrir en ekki bölvað af afkomendum okkar.

Ómar Þ. Ragnarsson